• "Phim bị cấm chiếu Việt Nam"
• "Tạp chí và website bị chặn Việt Nam"
• "Toàn cảnh kiểm duyệt Việt Nam"

Sách bị kiểm duyệt, cấm, thu hồi và không thể xuất bản chính thức tại Việt Nam

Lưu ý nguồn: Tài liệu tổng hợp từ nhiều nguồn với quan điểm khác nhau — Freedom House, OONI, Index on Censorship, RSF, VOA, RFA (có lập trường phản biện chính quyền), Wikipedia tiếng Việt, VnExpress, Luật Khoa. Đọc giả nên đối chiếu đa chiều. Phần lớn tư liệu hải ngoại hiện chỉ lưu hành qua bản scan/ebook/photocopy trong nước.

Phần 1 — Đốt sách & thanh lọc sau 1975

Đốt sách "văn hóa đồi trụy miền Nam" (1975) Sau khi thống nhất, ngày 20/8/1975 Bộ Thông tin Văn hóa ra thông tri cấm lưu hành "sách phản động". Hàng trăm tấn sách bị đốt thành tro trên toàn miền Nam. Chiến dịch này nhắm vào toàn bộ kho sách miền Nam xuất bản trước 1975, kể cả văn học, khoa học, triết học không mang màu sắc chính trị.

• Nguồn: The Vietnamese — Cultural Devastation in Post-1975 Southern Vietnam (2023)
• Nguồn: Index on Censorship — A story of forgotten fiction in Vietnam (2025)

Phần 2 — Cấm & thu hồi trong nước qua các thời kỳ

Thời kỳ 1950s–1970s

Vụ Nhân Văn – Giai Phẩm (1956–1958) Nhóm trí thức, nhà văn miền Bắc gồm Phan Khôi, Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán… xuất bản hai tạp chí Nhân Văn và Giai Phẩm đòi tự do sáng tác. Bị dập tắt: bắt bớ, chỉnh huấn, cải tạo tư tưởng, khai trừ Đảng. Nhiều người bị cấm xuất bản nhiều thập kỷ.

• Nguồn: Index on Censorship (2025)

Vào đời — Hà Minh Tuân (1962) Bị thu hồi vì bị cho là "không vui, không tích cực", tư tưởng không phù hợp đường lối.

Cửa mở — Việt Phương (1970) Tập thơ vừa in ra đã có lệnh thu hồi.

Thập niên 1980s

Ly thân — Trần Mạnh Hảo (cuối thập niên 1980) Sách vừa ra khỏi nhà in thì có lệnh cấm ngay.

Tác phẩm của Dương Thu Hương Sau khi bà lên tiếng phản đối kiểm duyệt tại Đại hội Nhà văn 1982, Đảng CSVN ra lệnh cấm toàn bộ tác phẩm của bà. Bà bị bắt năm 1991, bị giam 7 tháng không xét xử. Sau khi được trả tự do và cuối cùng định cư tại Pháp, sách bà vẫn hoàn toàn bị cấm in ấn và phân phối trong nước.

• Nguồn: Vietnam Studies Group — Dương Thu Hương / Banned Books
• Tác phẩm tiêu biểu bị cấm: Những thiên đường mù, Bên kia bờ ảo vọng, Tiểu thuyết vô đề

Tướng về hưu (Nguyễn Huy Thiệp) ra mắt trên báo Văn Nghệ năm 1987, gây chấn động văn đàn thời bấy giờ. Ban đầu, NXB Trẻ dự kiến in và phát hành thành sách nhưng phải hủy vì nhiều ý kiến phê phán Nguyễn Huy Thiệp viết về những vấn đề tiêu cực của xã hội — tức truyện từng suýt bị "cấm in sách" dù đã đăng báo. Cuối năm 1987, nhà thơ Nguyễn Duy đề nghị NXB Trẻ phát hành sách, được Báo Văn Nghệ chịu chi phí nên cuối cùng vẫn ra được, dù bản in đầu rất thô sơ (giấy thủ công)

Cái đêm hôm ấy... đêm gì? — Phùng Gia Lộc: đăng trên báo Văn Nghệ ngày 23 tháng 1 năm 1988, kể chuyện thật xảy ra đêm 26 tháng 11 năm 1983 tại Thọ Xuân, Thanh Hóa. khiến tác giả phải lánh nạn vì bị địa phương (Thanh Hóa) trả đũa — nhưng bài viết vẫn được đăng công khai trên báo trung ương và không bị thu hồi.

Tướng về hưu (Nguyễn Huy Thiệp) và Cái đêm hôm ấy đêm gì (Phùng Gia Lộc) — đây là hai tác phẩm rất nổi tiếng thời Đổi Mới, có thật và gây tranh cãi lớn, hai tác phẩm này nên được xếp vào nhóm "tác phẩm gây tranh cãi dữ dội, tác giả bị địa phương trù dập" chứ không thuộc đúng nghĩa "sách bị kiểm duyệt/thu hồi" như các mục khác. Chúng được xem là biểu tượng của thời kỳ "cởi trói" văn nghệ dưới sự bảo trợ trực tiếp của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh và Tổng biên tập Nguyên Ngọc.

Thập niên 2000s

Đường về nô lệ — F.A. Hayek, NXB Tri Thức (2009) In năm 2009 và bị cấm tái bản từ đó. Năm 2018, khi GS Chu Hảo — nguyên Thứ trưởng, Giám đốc NXB Tri Thức — bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật Đảng (25/10/2018), cuốn sách này được nêu là một trong những "sai phạm nghiêm trọng", vì Hayek lập luận rằng chủ nghĩa xã hội kế hoạch hóa tập trung tất yếu dẫn đến chế độ nô lệ. Cùng bị nêu tên: Karl Marx (Peter Singer), Tranh luận để đồng thuận, Ông Sáu Dân trong lòng dân.

Thập niên 2010s

Chuyện ở Nông Trại — George Orwell, bản dịch Animal Farm, NXB Nhã Nam (2013) Sau khoảng một tháng ấn hành, toàn bộ ấn bản bị thu hồi vì nội dung ngụ ngôn phê phán chế độ toàn trị bị cho là nhạy cảm. Trước đó, NXB Giấy Vụn (hoạt động ngoài luồng) đã từng in bản gốc với tên Trại súc vật.

Một cơn gió bụi (tức Dọc đường gió bụi) — Trần Trọng Kim (2017) Hồi ký của học giả, Thủ tướng đầu tiên của Việt Nam độc lập. Xuất bản đầu 2017, nửa năm sau bị thu hồi với lý do "không phù hợp, không khách quan, chưa kiểm chứng". Theo TS Bùi Trân Phượng, lý do thực sự là tác giả mô tả việc người cộng sản dùng bạo lực ép dân bỏ phiếu năm 1945.

Mối chúa — Tạ Duy Anh (tháng 9/2017) Bị thu hồi vì giới chức kiểm duyệt cho rằng mô tả nông thôn Việt Nam "đen tối quá". Tác giả phản bác: nội dung tố cáo quyền lực đen tối áp bức người nông dân.

Sách của Phạm Đoan Trang — NXB Tự Do (2019–2020) NXB Tự Do là nhà xuất bản hoạt động ngoài hệ thống cấp phép nhà nước. Phạm Đoan Trang bị câu lưu khi sách đầu xuất hiện, phải sống ẩn náu. Các tựa bị trấn áp:

• Chính trị bình dân
• Cẩm nang nuôi tù — 1.000 cuốn đầu tiên được cho là hết sạch trong chưa đầy 4 ngày
• Phản kháng phi bạo lực

An ninh thường xuyên tịch thu, truy lùng người phát hành và người mua sách. Theo RFA, tài khoản ngân hàng của NXB Tự Do bị khóa, người giao sách bị gài bẫy bắt giữ, và cơ quan an ninh mở "tổng đàn áp trên diện rộng toàn quốc".

• Nguồn: RFA — NXB Tự Do bị truy bức (2020)

Những mảnh đời sau song sắt — Phạm Thanh Nghiên In ngoài hệ thống nhà nước, bị ngăn chặn phát hành tương tự các sách NXB Tự Do.

Thập niên 2020s

Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng (Nguyễn Thành Nam, NXB Hội Nhà văn) — (tháng 6/2026). ngày 15/6/2026 NXB Hội Nhà văn bị xử phạt vì cuốn sách có nội dung sai sự thật ở mức độ rất nghiêm trọng — cụ thể thông tin, nhận định không chính xác về một số nhân vật, sự kiện lịch sử, và ngôn ngữ thể hiện không phù hợp khi viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và một số lãnh đạo tiền bối của Đảng. NXB bị phạt 100 triệu đồng, đình chỉ hoạt động 2 tháng, phải tiêu hủy toàn bộ sách đã in (9.700 bản, thu hồi được 2.553 bản) và nộp lại hơn 423 triệu đồng lợi nhuận bất hợp pháp.

Phần 3 — Sách nổi tiếng trong cộng đồng người Việt nhưng chưa từng được xuất bản chính thức trong nước

Hầu hết các tác phẩm dưới đây được in tại Mỹ hoặc Pháp, lưu hành "chui" trong nước qua bản scan/ebook/photocopy. Chưa bao giờ được cấp phép xuất bản tại Việt Nam.

Hồi ký chính trị & lịch sử

Đêm giữa ban ngày — Vũ Thư Hiên Ấn hành lần đầu tại California, 1997. Cuốn sách Việt ngữ bán chạy nhất nhiều năm ở hải ngoại. Tác giả là con trai ông Vũ Đình Huỳnh — thư ký của Hồ Chí Minh — viết hồi ký này sau 9 năm bị giam giữ không xét xử liên quan Vụ án Xét lại Chống Đảng. Tiết lộ nhiều sự kiện nội bộ cấp cao của Đảng CSVN. Lưu ý: tạp chí hải ngoại Người Dân từng cho rằng sách có tình tiết hư cấu, đây là quan điểm chưa được xác minh độc lập.

Đèn Cù — Trần Đĩnh Người Việt Books, Hoa Kỳ, 2014. Tác giả là nhà báo kỳ cựu của báo Sự Thật từ 1948, từng chắp bút tiểu sử Hồ Chí Minh và hồi ký cho nhiều lãnh đạo cao cấp. Sách tự gọi thể loại là "truyện tôi" — không phải hồi ký, không phải tiểu thuyết. Nội dung kể chuyện nội bộ Đảng với các chi tiết "thâm cung bí sử" (vd: hầm tránh bom nhà Lê Đức Thọ sâu 10m, hầm nhà Lê Thanh Nghị chỉ 8m). Tác giả từng bị khai trừ Đảng năm 1976 sau khi quay sang ủng hộ phong trào dân chủ. Phía dư luận chính thống Việt Nam cho rằng sách "sai sự thật, xâm hại uy tín lãnh đạo" và "không bao giờ có thể xuất bản tại Việt Nam."

Bên Thắng Cuộc — Huy Đức (Trương Huy San) Hoàn thành trong thời gian học bổng Nieman Foundation tại Đại học Harvard, phát hành năm 2012 tại Mỹ. Chưa từng được cấp phép xuất bản chính thức ở Việt Nam, dù tác giả sống trong nước nhiều năm sau đó. GS Peter Zinoman (UC Berkeley) nhận định đây là một trong số rất ít tác phẩm thực sự đồng cảm với miền Nam, do chính một người phe thắng cuộc viết — đặc biệt ở chỗ tác phẩm xác định đây cũng là cuộc nội chiến huynh đệ tương tàn, không chỉ là xung đột Việt Nam–Hoa Kỳ như lịch sử chính thống mô tả.

Số phận tác giả: Huy Đức bị bắt ngày 1/6/2024, bị truy tố theo Điều 331 Bộ luật Hình sự ("lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước") và bị tuyên 30 tháng tù.

RSF xếp Việt Nam thứ 174/180 về tự do báo chí (2024), với 38 nhà báo đang bị giam giữ.

Chuyện kể năm 2000 — Bùi Ngọc Tấn Tiểu thuyết về trại cải tạo, từng bị tịch thu ngay sau khi in trong nước đầu những năm 2000. Sau đó chỉ lưu hành qua bản hải ngoại và photocopy.

Tháng Ba Gãy Súng — Cao Xuân Huy (Thủy Quân Lục Chiến VNCH) Văn Khoa xuất bản lần đầu 1986 tại Mỹ, Văn Học tái bản 2004. Tác giả tự nhận đây là hồi ký, không phải tiểu thuyết: "chưa từng là người cầm bút," kể lại những điều mắt thấy tai nghe không hư cấu. Kể lại 10 ngày cuối cùng tại mặt trận Huế–Quảng Trị khi VNCH rút lui. Tựa sách mang ý nghĩa: "khẩu súng không có đạn thì giá trị không bằng một khúc củi mục." Động cơ viết để phản bác lời một tướng cũ tuyên bố "để mất nước là tội chung mọi người." Đã tái bản 10 lần ở hải ngoại. Chưa từng được xuất bản chính thức tại Việt Nam — chỉ lưu hành qua ebook/scan trên các trang hải ngoại (Viet Messenger, Cothommagazine).

Mảng hồi ký lính VNCH ở hải ngoại còn rất phong phú: cựu tướng lĩnh, sĩ quan các binh chủng (Nhảy Dù, Biệt Động Quân, Hải Quân, Không Quân…), hồi ký về trại cải tạo sau 1975 (tác giả đáng chú ý khác: Phạm Huấn, Trần Văn Nhật, Đỗ Văn Phúc).

Tác phẩm của Dương Thu Hương (sau khi định cư tại Pháp)

Toàn bộ tác phẩm viết sau 1982 bị cấm hoàn toàn in ấn và phân phối trong nước theo lệnh Đảng. Các bản cũ lưu hành trên chợ cũ phải bọc giấy nâu, người mua phải vào "phòng trong" mới được lấy, và nhiều bản có dấu tịch thu của công an.

• Nguồn: Vietnam Studies Group (2002)

Sách của nhóm nhà xuất bản ngầm

NXB Giấy Vụn — do nhà thơ Bùi Chát và Lý Đợi thuộc nhóm thơ Mở Miệng sáng lập, hoạt động tại TP.HCM từ năm 2002, không có giấy phép nhà nước. Đến 2011 đã xuất bản gần 40 đầu sách, chủ yếu thơ và văn xuôi thực nghiệm. Sách được phát hành chuyền tay, không bán trong nhà sách, không có trong hệ thống phân phối chính thức.

Năm 2008, Bùi Chát được Hiệp hội Nhà xuất bản Quốc tế (IPA) mời dự Đại hội ở Seoul nhưng bị chính quyền Việt Nam giữ lại. Năm 2011, Giấy Vụn nhận Giải thưởng Tự Do Xuất Bản của IPA tại Buenos Aires — lần thứ ba được quốc tế ghi nhận. Sách bị tịch thu và tiêu hủy khi bị phát hiện.

• Nguồn: VOA — Vài nét về NXB Giấy Vụn (2011)
• Nguồn: Viet Bao — NXB Giấy Vụn ấn hành Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch

Các NXB ngầm khác hoạt động cùng thời: Cửa (Trịnh Cung & Nguyễn Viện), Lề Bên Trái (Đào Hiếu), Tùy Tiện (Bỉm), Da Vàng (Huỳnh Lê Nhật Tân), Một Mình (Cung Tích Biền)…

NXB Tự Do — hoạt động từ khoảng 2019, chịu đàn áp trực tiếp và toàn diện hơn Giấy Vụn do quy mô phát hành rộng hơn và nội dung trực tiếp đụng chạm chính trị.

Tài liệu tham khảo tổng hợp